Niemand gaat hier uitleg over geven

Euromunten op een spiegel.

De Participatiewet blijft toch een wonderlijk iets. Het hele systeem is gebaseerd op wantrouwen, want elke bijstandsgerechtigde zou wel eens een fraudeur kunnen zijn. En dat gaat sowieso de komende vier jaar nog wel even door, want VVD is weer de grootste geworden. Nog vier jaar hetzelfde mantra: ‘we verlagen de bijstandsuitkering, dan gaan mensen sneller aan het werk.’ Maar dan moeten die banen er wel zijn. Zo simpel als VVD het voorstelt is het niet. Het systeem draait alleen maar om controleren, controleren en nog eens controleren. De menselijke maat is er niet meer.

Omdat weekkrant De Driehoek stopt ga ik voor de tweede keer de bijstand in. Die moet ik aanvragen in de gemeente Almelo, daar krijg ik een contactpersoon die de aanvraagformulieren opstuurt. Het aanvraagformulier stuur ik vervolgens met de bewijsstukken (onder meer bankafschriften van alle bank- en spaarrekeningen over de periode 1 december 2020 tot het moment van aanvragen) naar de gemeente Almelo. En die stuurt dit alles naar de gemeente Wierden. Dat moet toch efficiënter kunnen? Vervolgens krijg je een contactpersoon in Wierden. Ik kijk nu alweer uit naar vragen zoals deze:
– ‘Waarom maakt uw vader elke maand 8 en 10 euro naar u over?’ (we delen abonnementen op NRC en streamingdiensten).
– Verdient u echt geen geld met uw website? Wilt u dat even opschrijven en vervolgens u handtekening zetten?

Moet ik me zorgen als mijn vader met een tas boodschappen voor de deur staat? Omdat we allebei alleen zijn, eten we al een tijdje vaak samen. En dan neemt hij boodschappen mee. Ja, ik moet me zorgen maken: een vrouw in Wijdemeren moest 7000 euro terugbetalen voor gekregen boodschappen (Parool, 29 december 2020). Om het nog maar niet te hebben over de boete voor het ‘schenden van de inlichtingenplicht’. Volgens de gemeente schond de vrouw deze plicht door dit niet te melden, waardoor de waarde van de boodschappen in mindering werd gebracht op de bijstandsnorm. Lees dit even met de toeslagenaffaire in het achterhoofd. Je moet alles verantwoorden. Stel dat ik voor mijn verjaardag 20 euro krijg van een tante. Dan moet ik dat melden, zodat dit bedrag ingehouden kan worden op de uitkering.  

En ondertussen:

VVD: “Maar ach, dit zijn onze rijke vrienden. Laten we de mensen in de bijstand hard aanpakken, want het is ons belastinggeld dat ze krijgen.”

Als mensen een foutje maken bij het invullen van de ingewikkelde formulieren is dat meteen fraude.  Want het verschil tussen onbewust een fout maken en bewust frauderen is nog niet opgenomen in de wet. Dan kan het zijn dat je weer rekeningoverzichten in moet leveren en weer vragen krijgt over bijvoorbeeld 15 euro die je vader heeft overgeboekt voor bijvoorbeeld boodschappen die je voor hem hebt gedaan. Maar in tegenstelling tot Rutte kan je niet zeggen: ‘Niemand gaat hier uitleg over geven.’

Lees ook dit uitgebreide rapport van FNV Uitkeringsgerechtigden ‘Boeten zonder schuld’ uit januari 2021.